Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) her ay perakende ticaretin seyrini gösteren endeksler yayımlıyor. Bu veriler, bir perakende şirketinin kendi performansını pazarla karşılaştırması için en değerli açık kaynaklardan biri. Ancak endeksleri doğru okumak için birkaç kavramı bilmek gerekiyor.
Hacim endeksi ile ciro endeksi farkı
Satış hacim endeksi, fiyat değişimlerinden arındırılmış, yani gerçek miktar olarak ne kadar satış yapıldığını gösterir. Ciro endeksi ise cari fiyatlarla, yani satışların parasal karşılığını ölçer. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde ciro hızla artarken hacim çok daha yavaş artabilir ya da azalabilir. Örneğin TÜİK’in 13 Nisan 2026’da yayımladığı verilere göre Şubat 2026’da toplam ciro yıllık yaklaşık %34 artarken perakende satış hacmi yıllık %15,6 arttı. Aradaki fark büyük ölçüde fiyat artışlarından kaynaklanıyor.
Takvim ve mevsim etkisi
- Takvim etkisinden arındırılmış: Aylardaki iş günü ve tatil farklarının etkisi temizlenmiş seridir. Yıllık karşılaştırmalarda (bu yılın Şubat’ı ile geçen yılın Şubat’ı) bu seri kullanılır.
- Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış: Bayram, okul dönemi, yılbaşı gibi düzenli mevsimsel dalgalanmalar da temizlenmiştir. Aylık karşılaştırmalarda (bu ay ile geçen ay) bu seri kullanılır.
Örneğin aynı bültende perakende satış hacmi yıllık %15,6 artarken, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış seriye göre bir önceki aya kıyasla %0,2 geriledi. İkisi çelişkili değil; farklı soruların cevabı.
Alt kırılımlar
Perakende satış endeksleri genellikle gıda, içecek ve tütün; gıda dışı ürünler (otomotiv yakıtı hariç) ve otomotiv yakıtı gibi alt gruplarla yayımlanır. Bir market zinciri için en anlamlı karşılaştırma doğal olarak gıda grubudur.
Kendi verinizle nasıl karşılaştırırsınız?
- Kendi satışlarınızı da aynı dönemlere (aylık) toplayın.
- Ciro karşılaştırması yapıyorsanız TÜİK ciro serisini, adet ya da sepet bazlı karşılaştırma yapıyorsanız hacim serisini kullanın.
- Yıllık değişimleri takvim etkisinden arındırılmış seriyle karşılaştırın.
- Pazarın üstünde mi altında mı büyüdüğünüzü görmek için iki büyüme oranını aynı grafikte izleyin.
- Kendi verinizde de bayram kaymaları gibi takvim etkilerini not edin.
Bu karşılaştırmayı Power BI’da otomatik hale getirdiğimiz TÜİK perakende endeksi raporu projemizi inceleyebilirsiniz. Güncel veriler ve yöntem notları için TÜİK’in kendi bültenlerine başvurmanızı öneririz.